De voor seizoeninvloeden gecorrigeerde werkloosheid kwam in december 2011 uit op 456 duizend personen.

En dat is 1.000 personen meer dan in november. December is daarmee de derde achtereenvolgende maand dat de voor het seizoen gecorrigeerde werkloosheid op 5,8% blijft staan. En hiermee is de gemiddelde werkloosheid in Nederland voor 2011 uitgekomen op 5,4% (of eigenlijk 5,37% als we uitgaan van het gemiddelde over 12 maanden voor de niet-seizoensgecorrigeerde werkloosheid).

Het langere termijnbeeld van zowel de niet-gecorrigeerde als de voor het seizoen gecorrigeerde werkloosheidscijfer ziet er als volgt uit:

Niet gecorrigeerde (grijs) en gecorrigeerde werkloosheidspercentages, 2008 –  december 2011 (op basis van CBS cijfers)

Ik begin zo langzamerhand steeds grotere bedenkingen twijfels te krijgen bij de seizoenscorrectie die door het CBS wordt toegepast. Als we in plaats van die nogal mysterieuze seizoenscorrectie het gemiddelde nemen van 12 opeenvolgende maanden dan krijgen we dit beeld:

Gecorrigeerde (rood) en het voortschrijdend 12-maands gemiddelde werkloosheidspercentage, 2008 – december 2011 (op basis van CBS cijfers)

Het lijkt er dus ernstig op dat de door het CBS toegepaste methodiek voor seizoenscorrectie de piekwerkloosheid sterk overschat; zowel in begin 2010 als op dit moment. Hoewel dat laatste natuurlijk nog in de komende maanden moet blijken, maar de trendlijn op basis van het 12-maands gemiddelde lijkt de lijn voor de niet-seizoensgecorrigeerde werkloosheid weer te gaan doorsnijden.  En volgens de trendlijn op basis van het 12-maands gemiddelde is de piekwerkloosheid in 2010 niet boven de 5,5% uitgekomen (april 2010) om vervolgens marginaal te dalen tot 5,2% (januari – februari 2011) alvorens weer heel langzaam te gaan stijgen. De schommelingen zijn dus ook nog eens aanzienlijk minder groot dan het CBS lijkt te suggereren.

De eliminatie van seizoenen op basis van een 12-maands gemiddelde laat een geleidelijker ontwikkeling van de werkloosheid zien. Tegelijkertijd is over de periode op basis waarvan de werkloosheid op deze manier is berekend het verschil tussen de CBS methodiek en het 12-maands gemiddelde exact 0. Netto maakt het dus niets uit; CBS laat een meer extreme variatie zien middels haar seizoenscorrectie dan op basis van een 12-maands gemiddelde wordt getoond.

Verantwoording
Op basis van de maandcijfers over de omvang van de Nederlandse beroepsbevolking en de gecorrigeerde cijfers van de werkloze beroepsbevolking heb ik de niet-gecorrigeeerde cijfer van de werkloosheid berekend.

In totaal moeten tot 2016 ruim 2 miljoen arbeidskrachten vervangen worden doordat zij met pensioen gaan, arbeidsongeschikt raken of zich (tijdelijk) terugtrekken van de arbeidsmarkt.

Niet alleen is deze voorspelling een enorme blunder, ook het door het ACA rapport voorspelde tekort voor 2015 lijkt zeer onwaarschijnlijk .

Laat ik beginnen met het Cedefop rapport. Waar de volgende cijfers over de ontwikkeling van de Nederlandse beroepsbevolking worden genoemd:

• In de periode 2006 – 2015 groeit onze arbeidsmarkt met maar 600.000 banen
• In de periode 2006 – 2015 is de vervangingsvraag 2.659.000 banen

Waarbij de vervangingsvraag van die ruim 2,6 miljoen banen volgens het rapport van de ACA als volgt is opgebouwd:

• 1.000.000 banen onstaan als gevolg van baanmobiliteit
• 1,6 miljoen banen ontstaan als gevolg van het vertrek van werknemers (vergrijzing, arbeidsongeschiktheid, zorg voor gezin)

Dat is interessant! Waar het ACA rapport in 2008 uitgaat van een vervangingsvraag van 1,6 miljoen banen in 10 jaar tijd als gevolg van onder meer pensioenering gaat het ROA in haar in 2011 gepubliceerde rapport uit van ruim 2 miljoen banen gedurende de periode 2011 – 2016, oftewel slechts 5 jaar. Wat is er sinds 2008 gebeurd dat de vervangingsvraag als gevolg van vertrek van werknemers van 160.000 per jaar is geëxplodeerd naar 400.000 per jaar?

Het antwoord is natuurlijk: helemaal niets. Het ROA heeft ongekend geblunderd bij haar conclusie dat in slechts 5 jaar tijd de banen van maar liefst 2 miljoen (tijdelijk) vertrekkende werknemers moeten worden opgevuld. Rekenen is blijkbaar te hoog gegrepen voor dit researchinstituut.

Verder is er dan nog de uitbreidingsvraag, die (voor het uitbreken van de financiele crisis) door Cedefop op 600.000 is geschat voor de periode 2006 – 2015; oftewel gemiddeld 60.000 banen per jaar. Het is zeer onwaarschijnlijk dat in de eerste 5 jaar (2006 – 2010) dit gemiddelde is gerealiseerd; het is evenmin waarschijnlijk dat in de jaren 2011 en 2012 sprake is geweest van enige significante banengroei. De uitbreidingsvraag is daarmee tot op heden waarschijnlijk niet bij benadering in de buurt van de 60.000 per jaar gekomen. Waarmee het door het ACA voorspelde tekort van 375.000 arbeidskrachten in 2015 ook als sneeuw voor de zon lijkt te zijn verdwenen. De stijgende werkloosheid lijkt dit beeld te onderstrepen.

In dit verband is het overigens schrijnend om te zien wat een financiele crisis met de voorspellingen van het Cedefop heeft gedaan. Zo voorspelde dit instituut bijvoorbeeld voor Spanje een groei van de werkgelegenheid van 0,7% per jaar in de periode 2006 – 2015. De werkelijkheid is zeker geen uitbreiding van de werkgelegenheid maar wel een gigantische werkloosheid. Die zelfs de grens van 23% dreigt te doorbreken. Waarmee meteen duidelijk is geworden wat er met al die voorspellingen van Cedefop, ACA en ROA kan worden gedaan.Het roterend archief wacht…

Tegelijkertijd meldt de Volkskrant dat werkgevers bij de komende CAO-onderhandelingen een stijging van loon willen loskoppelen van een hoger pensioen. Een directe rem op verdere kostenstijgingen voor werkgevers en een wissel op een financieel onafhankelijke toekomst voor toekomstig gepensioneerden.

Een krimp in toekomstige koopkracht kan leiden tot hogere spaarzin maar leidt onverbiddelijk tot een negatief economisch effect. Nu en in de toekomst. Met het daaraan gekoppelde negatieve effect op de arbeidsmarkt.  Gelukkig hadden we daar nog alle ruimte voor…

Volgens het CBS

De voor seizoeninvloeden gecorrigeerde werkloosheid kwam in november 2011 uit op 455 duizend personen.

Na een tweetal maanden waarin de werkloosheid zeer sterk is gestegen staan we nu ineens stokstijf stil. Je vraagt je toch af hoe die seizoenscorrectie werkt…

Maar afgezien daarvan worden de voorspellingen van ING (5,4% gemiddeld over 2011) en van CPB (5,5% danwel 5,375% – 5,675%) hiermee steeds minder waarschijnlijk. Tenzij in de maand december de seizoenscorrectie ineens een gigantische sprong gaat maken. Voor ING moet die sprong naar een onwaarschijnlijke 6,4% gaan, voor de CPB ondergrens is ruim 6,1% noodzakelijk (over de bovengrens gaan we het maar niet hebben…). Ook dat cijfer lijkt ondertussen niet langer haalbaar.

Omdat het CBS sinds de invoering van de maandelijkse werkloosheidsrapportage uitsluitend het niet-gecorrigeerde werkloosheidscijfer rapporteerde en nu ineens dit cijfer is ‘vergeten’ te melden heb ik zelf maar de moeite genomen dit cijfer af te leiden. En dan krijgen we het volgende beeld van zowel de niet-gecorrigeerde als de voor het seizoen gecorrigeerde werkloosheidscijfer:

Niet gecorrigeerde (grijs) en gecorrigeerde werkloosheidspercentages, 2008 –  november 2011 (op basis van CBS cijfers)

En ziedaar. Na maanden van duizelingwekkende stijging is de werkloosheid ineens gestabiliseerd. Althans, de werkloosheid die is gecorrigeerd voor seizoensinvloeden. Wat dit nou weer gaat betekenen voor de maand december is volstrekt onduidelijk, hoewel een kans op verdere groei aanzienlijk waarschijnlijk moet worden verondersteld dan een kans op een daling van de werkloosheid. Maar we zullen toch een maand geduld moeten hebben voordat we hier antwoord op krijgen. En de kwaliteit van de voorspellingen van ING en CPB definitief te kunnen evalueren. Ik ben benieuwd (hoewel ik denk het antwoord al te weten…)!

Verantwoording
Op basis van de maandcijfers over de omvang van de Nederlandse beroepsbevolking en de gecorrigeerde cijfers van de werkloze beroepsbevolking heb ik de niet-gecorrigeeerde cijfer van de werkloosheid berekend.

Maar het rapport van het CPB (getiteld: Werkloosheid en de Grote Recessie) is van hoge kwaliteit; grondig, gedetailleerd en toegankelijk. En daarmee een aanrader voor iedereen die zich interesseert in de arbeidsmarkt. Tegelijkertijd schets het rapport een (mogelijk onbedoeld) doemscenario voor de komende jaren. Waarin de werkloosheid wel eens hard kan gaan oplopen.

In Nederland is het met die Grote Recessie wel meegevallen, althans met het effect daarvan op de arbeidsmarkt. En voor dat unieke verschil tussen de (scherpe) daling van het BBP en de (zeer beperkte) stijging van de werkeloosheid heeft het CPB een bijzonder plausibele verklaring; een perfect storm van een vijftal factoren die elkaar in positieve zin versterkten. Met als gevolg een zeer beperkte stijging van de werkloosheid.

Die vijf factoren zijn de volgende:

1. Bedrijven waren tijdens de crisis minder pessimistisch dan de realiteit rechtvaardigde
2. Geschikt personeel was soms al jaren lastig te vinden
3. Door de bank genomen stond het Nederlandse bedrijfsleven er financieel goed voor
4. Bedrijven slaagden er in de loonkosten enigszins te beperken
5. De fiscus bood bedrijven de gelegenheid investeringen versneld af te schrijven

De combinatie van deze vijf factoren zorgden ervoor dat bedrijven meer mensen in dienst konden houden dan gezien het productieniveau noodzakelijk (of zelfs wenselijk) was. Met als gevolg een slechts beperkt stijgende werkloosheid tegen de achtergrond van een enorme dip in het BBP.

Verder laat het CPB zien dat een aantal populaire verklaringen voor de beperkte stijging van de werkloosheid nauwelijks tot geen impact hebben gehad:

1. de invoering van de deeltijd-ww waardoor werknemers tijdelijk parttime zijn gaan werken,
2. een afname van het arbeidsaanbod doordat scholieren langer op school zijn gebleven en anderen zich niet meer zijn gaan aanbieden omdat de kans op werk klein was,
3. de toegenomen pool van zelfstandigen die minder zijn gaan werken

Hiermee heeft CPB een zeer duidelijke verklaring gegeven voor die beperkt stijgende werkloosheid. En impliciet een zeer sterke indicatie gegeven voor wat er in de huidige recessie zou kunnen gaan gebeuren. Want laten als we naar die vijf positieve factoren kijken dan kunnen we constateren dat het optimisme onder bedrijven ondertussen goeddeels is verdwenen. En dat de financiele positie van het Nederlandse bedrijfsleven er in de afgelopen jaren fors op achteruit is gegaan. En als investeringen eenmaal versneld zijn afgeschreven kan dat niet een tweede keer.

Met andere woorden, als de huidige recessie diep en/of lang wordt, is er geen vet op de botten of positief sentiment waardoor bedrijven hun personeel langer kunnen houden dan bedrijfseconomisch verantwoord is. Met als risico een snel stijgende werkloosheid, waarvan we op dit moment mogelijk de eerste tekenen zien.

De voor seizoeninvloeden gecorrigeerde werkloosheid is in oktober 2011 met 17 duizend personen gestegen en kwam daarmee uit op 455 duizend.

Dat is dus voor de tweede achtereenvolgende maand een stijging met 17.000 personen, en voor de tweede achtereenvolgende maand een stijging van de werkloosheid met 0,2%. Van 5,6% in september naar 5,8% in oktober. En dat is een krankzinnig snelle stijging in de afgelopen maanden. En het is nog veel erger, want de werkloosheid is nu op vrijwel gelijke hoogte gekomen met het hoogste niveau na de financiele crisis, in februari 2010. We zijn terug bij af…

Omdat het CBS sinds de invoering van de maandelijkse werkloosheidsrapportage uitsluitend het niet-gecorrigeerde werkloosheidscijfer rapporteerde en nu ineens dit cijfer is ‘vergeten’ te melden heb ik zelf maar de moeite genomen dit cijfer af te leiden. En dan krijgen we het volgende beeld van zowel de niet-gecorrigeerde als de voor het seizoen gecorrigeerde werkloosheidscijfer:

Niet gecorrigeerde (grijs) en gecorrigeerde werkloosheidspercentages, 2008 –  oktober 2011 (op basis van CBS cijfers)

Die rechte lijn omhoog is angstaanjagend om te zien. Ik heb er geen ander woord voor. En met de economische vooruitzichten die op onweer staan is het aannemlijk te veronderstellen dat de stijging van de wekloosheid nog wel even door zal gaan. Geen prettig vooruitzicht. Helaas is het voor eenieder die de afgelopen jaren de moeite heeft genomen om de wereldeconomie te volgen niet bepaald een verrassing te noemen. Maar dat het ineens zo snel zou gaan is dan wel weer verbazingwekkend.

Tegen deze achtergrond blijft de ontwikkeling van het vacaturevolume mij nog altijd verbazen. Hier zou toch nadrukkelijk sprake moeten zijn van een ineenstorting; maar het lijkt wel of eerder het tegendeel waar is. Een uiterst merkwaardige situatie, waarbij de inverse relatie tussen vacaturevolume en werkloosheidspercentage volledig verdwenen is.

Verantwoording
Op basis van de maandcijfers over de omvang van de Nederlandse beroepsbevolking en de gecorrigeerde cijfers van de werkloze beroepsbevolking heb ik de niet-gecorrigeeerde cijfer van de werkloosheid berekend.

Volgens het CBS

De voor seizoeninvloeden gecorrigeerde werkloosheid is in september 2011 met 17 duizend personen gestegen en kwam daarmee uit op 438 duizend. Dat komt overeen met 5,6 procent van de beroepsbevolking.

Dat is dus een stijging van 0,2% ten opzichte van augustus. En dat is ronduit fors te noemen! Waarmee overigens het CPB zich weer eens als volstrekt incompetent heeft gepositioneerd met haar voorspelling van een gemiddelde werkloosheid over 2011 van 5,0%. Op dit moment is het gemiddelde 5,2% en ga er maar vanuit dat dit nog verder gaat stijgen.

Omdat het CBS sinds de invoering van de maandelijkse werkloosheidsrapportage uitsluitend het niet-gecorrigeerde werkloosheidscijfer rapporteerde en nu ineens dit cijfer is ‘vergeten’ te melden heb ik zelf maar de moeite genomen dit cijfer af te leiden. En dan krijgen we het volgende beeld van zowel de niet-gecorrigeerde als de voor het seizoen gecorrigeerde werkloosheidscijfer:

Niet gecorrigeerde (grijs) en gecorrigeerde werkloosheidspercentages, 2008 –  september 2011 (op basis van CBS cijfers)

De stijging van de werkloosheid in de afgelopen maanden is ronduit extreem te noemen. Van 5% in juni naar 5,6% in september is een krankzinnig snelle stijging. Wat is hier aan de hand? We stevenen regelrecht af op het record (5,8%) dat in februari 2010 werd bereikt als gevolg van de financiele crisis. Geen goed teken…

Verantwoording
Op basis van de maandcijfers over de omvang van de Nederlandse beroepsbevolking en de gecorrigeerde cijfers van de werkloze beroepsbevolking heb ik de niet-gecorrigeeerde cijfer van de werkloosheid berekend.

En wat hiervan te denken:

Het vertrouwen van de consument is in september verder gekelderd. De indicator van het consumentenvertrouwen daalde 9 punten en kwam uit op -30. In augustus was er ook al een daling met 9 punten. Zo’n grote verslechtering in twee maanden heeft zich niet eerder voorgedaan.

Surrealistisch genoeg gaat de AEX gelijktijdig omhoog. Maar dat zal slechts zeer tijdelijk blijken…

Deze voorspelling betekent dat in de komende maanden de werkloosheid bijzonder scherp moet gaan dalen. Hoe scherp? Nou, zo scherp:

Werkloosheid volgens CBS (januari – augustus) en prognose (september – december) om tot een gemiddelde werkloosheid van 5% (volgens CPB) over 2011 te komen

Da’s op zich heel mooi, want met deze voorspelling zitten we in december met een werkloosheid van slechts 4,4%.

Maar dat heeft als akelig gevolg dat vanaf januari de werkloosheid weer als een gek moet stijgen; want voor heel 2012 voorspelt CBP een gemiddelde werkloosheid van 5,25%. Wat het volgende betekent:

Prognose (januari – december) om tot een gemiddelde werkloosheid van 5,25% (volgens CPB) over 2012 te komen

En dat levert dus een werkloosheid op van 6,1% in december 2012. Inderdaad; een stijging van 4,4% tot 6,1% in een tijdsbestek van 1 jaar. Ja, het CBP heeft weer een bijzonder fraai staaltje dikke-duimzuigen afgeleverd. Een daar baseert het kabinet haar toekomstplannen op. Mijn hemel…

Eind juni schreef ik naar aanleiding van de vorige prognose van het CPB (5% in 2011, 4,75% in 2012) nog de volgende alinea’s:

Het is hierbij interessant om te zien dat het CPB geen enkele impact ziet op de Nederlandse arbeidsmarkt als gevolg van de zich verdiepende Eurocrisis, de recessie in Japan, het einde van het marketing sprookje van het economisch herstel in de VS en de problemen in de Chinese economie. De Nederlandse arbeidsmarkt bevindt zich volgens het CPB blijkbaar op een eiland; in splendid isolation. Wat een heerlijke gedachte. Als je tenminste in sproojes gelooft.

De kans dat het consumenten- en procducentenvertrouwen, onze economie en daarmee onze arbeidsmarkt geen enkel gevolg zal ondervinden van deze ontwikkelingen om ons heen, lijkt me een bijzonder optimistische stellingname. Maar ja, ik heb in tegenstelling tot het CPB natuurlijk geen beschikking over die prachtige stuk software voor economische modellering, genaamd SAFFIER II. Waarmee het CPB in het recente verleden al zoveel eclatante successen bij het voorspellen van de werkloosheid heeft geboekt. Een waarzegster op de kermis had het er waarschijnlijk beter vanaf gebracht…

Goh… wie heeft hier gelijk gehad?

De kans dat de werkloosheid over 2011 op 5% uitkomt is nu al direct op nul te stellen. Daar is nog geen regel economische modelleringssoftware voor nodig. De gemiddelde werkloosheid over de afgelopen 8 maanden is 5,1375%. Voor de resterende 4 maanden is het volstrekt onmogelijk om dit gemiddelde terug te brengen naar 5% omdat dan de hierboven gememoreerde extreme daling van de werkloosheid moet optreden.

Kan ik mijn belasting terugkrijgen die richting CPB gaat? Want dit is een onverantwoorde verspilling van belastinggelden.

Wat de werkloosheid dan wel gaat doen? Ja, hallo, ik heb geen SAFFIER II. Maar er is natuurlijk een zeer gerede kans dat de werkloosheid in de rest van het jaar rond de 5,4% blijft hangen. Waarmee je dus boven de 5,2% voor heel 2011 uit gaat komen. En ik durf er een goede champagne (Brut, rose) op te zetten dat mijn verwachting aanzienlijk dichter bij de werkelijkheid uit gaat komen dan die van het CPB. Zonder een echte en definitieve oplossing van het zich voortslepende Eurogedonder wordt 2012 slechter. Einde kristallen bol…

Volgens het CBS

De voor seizoeninvloeden gecorrigeerde werkloosheid is in augustus 2011 met 8 duizend personen gestegen en kwam daarmee uit op 421 duizend. Dat komt overeen met 5,4 procent van de beroepsbevolking.

Dat is dus een stijging van 0,1% ten opzichte van juli. Met andere woorden, het gaat de verkeerde kant op met de werkgelegenheid in ons landje.

Omdat het CBS sinds de invoering van de maandelijkse werkloosheidsrapportage uitsluitend het niet-gecorrigeerde werkloosheidscijfer rapporteerde en nu ineens dit cijfer is ‘vergeten’ te melden heb ik zelf maar de moeite genomen dit cijfer af te leiden. En dan krijgen we het volgende beeld van zowel de niet-gecorrigeerde als de voor het seizoen gecorrigeerde werkloosheidscijfer:

Niet gecorrigeerde (grijs) en gecorrigeerde werkloosheidspercentages, 2008 –  augustus 2011 (op basis van CBS cijfers)

De afgelopen twee maanden is er dus een forse stijging van de werkloosheid te zien. Een precursor van wat er in het najaar gaat komen? Geen idee, maar het is een behoorlijke trendbreuk met de geleidelijke daling van de werkloosheid sinds begin 2010. De komende maanden worden wat betreft de werkloosheid dus behoorlijk spannend.

Verantwoording
Op basis van de maandcijfers over de omvang van de Nederlandse beroepsbevolking en de gecorrigeerde cijfers van de werkloze beroepsbevolking heb ik de niet-gecorrigeeerde cijfer van de werkloosheid berekend.