De hype cycle werd in 1995 geïntroduceerd door analist Jackie Fenn van onderzoeksbureau Gartner. Zij bedacht de cyclus om het patroon van overspannen verwachtingen, desillusie en uiteindelijke volwassenheid in de tijd bij nieuwe technologieën in kaart te brengen. De Gartner hype cycle beschrijft de vijf opeenvolgende fasen die een nieuwe technologie doorloopt qua verwachtingen, adoptie en zakelijke rijpheid:

Technologie hype cycle – Gartner

Technology Trigger: Een doorbraak of lancering genereert eerste media-aandacht en interesse. Er zijn vaak nog geen bruikbare commerciële producten, maar wel veel pilots en speculatie.
Peak of Inflated Expectations: Door massale media-aandacht en succesverhalen ontstaat een hype. De verwachtingen stijgen tot een onrealistisch niveau; veel organisaties stappen in zonder heldere strategie.
Trough of Disillusionment: De technologie blijkt nog niet aan alle hoge verwachtingen te voldoen. Mislukte projecten en kinderziektes leiden tot afnemende interesse en kritische media.
Slope of Enlightenment: Meer concrete toepassingen en voordelen worden zichtbaar. Producten verbeteren, tweede-generatieoplossingen verschijnen en organisaties begrijpen beter hoe ze de technologie nuttig inzetten.

Plateau of Productivity: De technologie is volwassen geworden en breed geaccepteerd. De voordelen staan vast en het risico voor adoptie is laag.

Dunning-Kruger effect

Het Dunning-Kruger effect werd in 1999 geïntroduceerd door psychologen David Dunning en Justin Kruger. Dit gebeurde in hun wetenschappelijke artikel Unskilled and Unaware of It: How Difficulties in Recognizing One’s Own Incompetence Lead to Inflated Self-Assessments. Dunning en Kruger onderzochten de relatie tussen de werkelijke prestatie en de zelfinschatting van personen met verschillende gradaties aan expertise. Hun grafieken toonde een rechte, geleidelijk stijgende lijn: mensen die slecht scoorden schatten zichzelf te hoog in (bijvoorbeeld een 6 op een schaal van 10, terwijl ze een 3 scoorden), maar ze claimden niet dat ze experts waren.Dit is één van de vier oorspronkelijke grafieken uit het artikel van Dunning en Kruger:

Figuur 4 Unskilled and Unaware of It – Dunning & Kruger, 1999

Het Dunning-Kruger effect wordt door management consultant Joseph Paris in een blog posting getiteld “Lessons from Mt. Stupid” bewerkt tot een grafiek die zeer grote overeenkomst vertoont met de Gartner hype cycle, hoewel de assen totaal verschillend zijn (Gartner: zichtbaarheid in de tijd; Dunning-Kruger: niveau van zelfvetrouwen ten opzicht van niveau van competentie):

“Dunning-Kruger effect” – Joseph Paris

Merkwaardig genoeg verwijst Paris niet naar de Gartner hype cycle als bron voor zijn grafiek maar naar Hegel:

In my opinion, the Dunning-Kruger effect is, in fact, a variant application of the Hegelian Dialectic, a form and method for argument and reasoning, named after Georg Wilhelm Friedrich Hegel, a German Philosopher who lived from 1770 to 1831 who is credited with its formation and development.

De termen Slope of Enlightenment en (in iets mindere mate) Plateau of Sustanability (Gartner: Productivity) lijken één pp één overgenomen van Gartner.

Peak of Mount Stupid: Je leert een klein beetje over een onderwerp en krijgt een buitenproportioneel hoog zelfvertrouwen. Omdat je te weinig weet om te begrijpen wat je níét weet, denk je het onderwerp al volledig te beheersen.

Valley of Despair: Naarmate je je verder verdiept, ontdek je hoe complex de materie werkelijk is. Je zelfvertrouwen stort in omdat je je ineens bewust wordt van de enorme hoeveelheid kennis die je nog mist.

Slope of Enlightenment: Je blijft leren en bouwt gestaag echte expertise op. Het zelfvertrouwen groeit langzaam mee en krijgt nu een gefundeerde, realistische basis.

Plateau of Sustainability: Je hebt een hoog niveau van kennis en vaardigheid bereikt. Je zelfvertrouwen is stabiel en in balans met je werkelijke expertise, al besef je ook dat er altijd nuance of nieuwe ontwikkeling blijft.

Merkwaardig genoeg verwijst Paris niet naar de Gartner hype cycle als bron voor zijn grafiek maar naar Hegel:

In my opinion, the Dunning-Kruger effect is, in fact, a variant application of the Hegelian Dialectic, a form and method for argument and reasoning, named after Georg Wilhelm Friedrich Hegel, a German Philosopher who lived from 1770 to 1831 who is credited with its formation and development.

De termen Slope of Enlightenment en (in iets mindere mate) Plateau of Sustanability (Gartner: Productivity) lijken één pp één overgenomen van Gartner.

Hoe het ook zij beide grafieken bieden een makkelijk te consumeren beeld met betrekking tot de stand van technologieën, resp. imaginaire vs. werkelijke competentie. Laat ik dat met een voorbeeld duidelijk maken. De Gartner hype cycle for the Future of Work ziet er zo uit:

Hype Cycle for the Future of Work, 2026 – Gartner

Ik heb Executive AI fluency gehighlight, omdat het een beetje een vreemde eend in de bijt is. Tenslotte is het niet een technologie maar een competentie: met “Executive AI Fluency“ (AI-vaardigheid/geletterdheid op bestuurlijk niveau) doelt Gartner op de capaciteit van bestuurders, directieleden en C-level executives om AI strategisch te begrijpen, te sturen en te beoordelen. Nu heb ik altijd geleerd om in een half A4-tje met heel weinig tekst (in Jip en Janneke taal) en minstens één plaatje iets uit te leggen aan C-level bestuurders.  Dus bij executive AI fluency heb een bepaalde voorstelling. Volgens Gartner bereikt executive AI fluency ook nog eens het plateau of productivity binnen 2 jaar. Zo zie je maar, wiens brood men eet, wiens taal men spreekt.

Ik heb daarom geprobeerd om Gartner een beetje te helpen, met de volgende Dunning-Kruger-Paris curve, uitsluitend voor de executive AI fluency:

Dunning-Kruger-Paris curve voor executive AI fluency

Het bolletje (ik kon geen driehoekje maken) is geel. In de grafiek van Gartner staat voor het gele driehoekje > 10 jaar to plateau. Ik denk overigens niet dat bestuurders ooit een  plateau of productivity/sustainability kunnen bereiken, want tegen die tijd zijn er allang weer nieuwe spiegeltjes en kraaltjes van een nieuwe generatie slangenolieverkopers. Maar dit terzijde. Ik hoop dat Gartner deze blunder in het hype cycle per ommegaand weet te corrigeren.

Graag gedaan,.